خانه / مقالات / پایان نامه چیست؟

پایان نامه چیست؟

انجام پایان نامه ارشد
پيش از هر چيز بايد دانست منظور از «پايان‌نامـه » يا «رساله» چيست؟ آرتوركول (Arthur Cole) مي‌گويد:

«پايان‌نامـه گزارشي است كامل، از فرآيند يافتن جواب يك پرسش يا يافتن راه حل يك مساله كه محققي آن را به عهده گرفته به پايان رسانيده است، مشروط بر اين است كه همه‌ مراحل تحقيق را از زماني كه به شكل سوال يا مسئله بوده تا وقتي كه به شكل نتايج مدون و مرتب كه با تجزيه تحليل اعداد و مدارك مستدل شده است را در برگيرد.»

اصولا ً هر دانشجويي به ويژه در مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري، جهت خاتمه‌ تحصيلات خود لازم است اثري تحقيقي را تهيه و ارايه نمايد. اين اثر در واقع عصاره چكيده‌ فعالی ت‌هاي آموزش ي پژوهشي او محسوب مي‌شود. پايان‌نامـه به معناي تأييدي جهت تلاش ‌هاي يك دانشجو است نشانگر فعالی ت‌هاي منسجم او به حساب مي‌آيد كه با راهنمايي استادان راهنما مشاور آنرا به پايان مي‌رساند. نبايد پايان‌نامـه شبیه همه‌ درس‌هاي ديگر تلقي شود و ارزش نمره‌ آن مورد توجه باشد، بلكه ارزش آن در قدرت خلق انديشه راه حل دانشجو بايد مورد توجه قرار گيرد. تعدادي از صاحب‌نظران دو واژه ‌ي پايان‌نامـه رساله (Theses & Dissertation) را به كار مي‌برند.

پايان‌نامـه مظهر توان علمي و اخلاق حرفه‌اي يك دانشجو است.

جايگاه ارزش پايان‌نامـه

پايان‌نامـه اولين نمود قدرت تحقيقاتي استنباطي دانشجو در فرآيند تحصيلات است. به عبارتي ديگر دانشجو با گذشتن از وهله ‌ جمع‌آوري اطلاعات (Data Gathering) و ورود در وهله ‌ي اطلاعات‌يابي (Data Finding) توان آن را يافته است تا دانسته‌هاي فراهم آمده در طول ايام تحصيل را در يك فضاي واقعي، به بوته‌ آزمون بگذارد. اين نكته در رابطه با علم مديريت از اهميت خاصي برخوردار است. زيرا آخرين دستاورد نظري اين علم، يعني نظريه‌ي اقتضايي (Contingency) از ادعاي نظريه‌پردازان اوليه‌ اين علم كه مدعي ارايه‌ اصول (Principles) قوانين جهان شمول (Universal Law) بودند دور شده است درستي عملكرد مديران به درك شرايط مشروط شده است. چنين مقوله‌اي ريشه در نظريه‌هاي فلسفي مانند كثرت‌گرايي (Pluralism)، نسبيت (Relativism)، علم تفسير (Hermeneutic)، عدم قطعيت (Uncertainty)، ابطال‌پذيري (Falsifiable)… دارد. لذا دانشجويان در چنين فضايي از عدم يقين قطعيت، مجبورند همه‌ نظريه‌ها را تنها به عنوان يك فرضيه (Hypothesis) تلقي كنند. پس توجه به اصول در قلمرو علم مديريت مشروط به اين است كه همه‌ي نظريه‌ها و تكنيك‌ها و فنون را در بوته‌ عمل، آزمون كنند به تعبير معروف «جهان ي بيانديشيد محلي عمل كنيد» جامه‌ عمل بپوشند. تحقق چنين هدفي در گرو آزمون نظريه‌هاي جهان ي در شرايط بومي است.

اهداف نگارش پايان‌نامـه

جهت تشريح هدف از نگارش پايان‌نامـه رساله نويسي نظريه‌هاي مختلفي ابراز شده است. بعضي انجام پايان‌نامـه را صرفاً يك كار پژوهشي تحقيقي (Scholarly Work) مي‌دانند و عده‌اي آن را شايستگي پژوهشي (Research Competence) مي‌نامند و پاره‌اي آن را مشاركت در دانش (Contribution to Knowledge) بشري به حساب مي‌آورند. شايد در افقي وسيع تمام جانبه اين مفاهيم مورد نظر باشد بر حسب رشته‌ها و اهميت دانشگاه ‌ها با هم تفاوت كنند. پايان‌نامـه و رساله بايد ذهن دانشجو را در مسير تبيين و حل موارد به حركت درآورده و او را براي آينده‌اي خوبتر آماده سازد. (اما منظور اين نيست كه پايان‌نامـه ‌ها صرفاً بايد موارد كاربردي را مد نظر داشته باشند و موارد نظري را مورد توجه قرار ندهند.)

در فرآيند پايان‌نامـه نويسي آماده كردن طرح تحقيق(پروپوزال)، گام مهمي در طرح پيشنهادي تحقيق است. طرح تحقيق مانند نقشه اوليه‌اي است كه مهندسان پيش از شروع كار ساختمان‌سازي، تهيه مي‌كنند. لذا دانشجو در طرح تحقيق بايد تصويري كلي از آن چه را كه دنبال مي‌كند نشان دهد. در يك برخورد كلي وقت ي كه دانشجو طرح تحقيق خود را آماده مي‌كند بايد به سؤالات زير جواب گويد:

آيا اين موضوع مسئله اهمیت بررسي تحقيقي را دارد؟

آيا من توانايي انجام تحقيق درباره ‌ اين مسئله را دارم؟

آيا ميل و علاقه‌اي به تحقيق در اين رابطه دارم؟

معيارهايي براي گزینش مساله پايان‌نامـه

موارد كاربردي نظري فراوان‌اند. ارزش هر موضوعي مي‌تواند بر مبناي هدفي كه دنبال مي‌شود مورد قضاوت قرار گيرد. اما اينكه آيا اين موضوع بهتر است يا نه به كاربرد دستاوردهاي تحقيق در جامعه يا سهم آن در حل پاره‌اي از مشكلات موجود بستگي دارد. خوب است موارد پايان‌نامـه در رابطه با موارد مشكلات موجودي باشد كه در حوزه‌هاي تخصصي وجود دارد.

آنچه به وقت گزینش مسئله‌ي تحقيق بايد مورد توجه باشد عبارتند از:

نياز جامعه را در نظر داشته باشد.

دانشجو توانايي را در نظر داشته باشد.

دانشجو با مساله آشنايي داشته و در رابطه با آن تجاربي داشته باشد.

مورد علاقه‌ دانشجو باشد. (گاه دانشجو مجبور مي‌شود موضوعي را گزینش كند كه تمايل چنداني به تحقيق درمورد ‌ي آن ندارد و اين امر، كيفيت كار او را متأثر مي‌سازد.) گاه دانشجو به مساله علاقمند بوده اما به خاطر عدم تبيين دقيق آن عدم پيش‌بيني‌هاي لازم در تهيه‌ اسناد و مدارك، در آغاز در حين فرآيند تحقيق متوجه مي‌شود كه توان آن را ندارد.

دانشجو بايد جهت تهيه اطلاعات از همکاری دستگاه‌هاي ذيربط مطمئن باشد و قبل از شروع، تضمين‌هاي كافي دريافت كرده بررسي كند كه اطلاعات مورد نياز او قابل دستيابي يا محرمانه طبقه‌بندي شده است يا…

دانشجو بتواند استاد راهنمايي شايسته را در رابطه با مساله پيدا كند.

دانشجو بايد توجه داشته باشد كه گزینش استاد راهنماي موردنظر و متقاعد كردن او براي پذيرش سرپرستي پايان‌نامـه ، وظيفه‌ اوست. در اينكه آيا اول بايد استاد راهنما گزینش شود و پس مورد رساله به تصويب كميته گروه آموزش ي برسد، يا بر عكس، يا به طور هم‌زمان، بستگي به خط مشي گروه آموزش ي دارد، گاه اتفاق مي‌افتاد كه موضوعي بوسیله دانشجو انتخاب شده ولی استاد راهنمايي براي آن پيدا نشده به ناچار دانشجو بعد از انقضاي مدت، بايد دوباره موضوعي ديگر را انتخاب كند.

مساله گزینش ي بايد با رشته‌ تحصيلي دانشجو ارتباط باشد. استاد راهنما كميته‌ تحصيلات تكميلي موظفند با بررسي‌هاي قبلي افق روشني را جهت گزینش مساله فرا راه دانشجويان قرار دهند. رابطه اعضاي گروه روش ي با پيشرفت‌هاي علمي در سطح كشور و جهان و سازمان‌هاي علمي، پژوهشي و كاربردي مي‌تواند در اين زمينه موثر باشد. بسياري از سازمان‌هاي علمي و پژوهشي علاقمندند فهرستي از زمينه‌هاي مورد علاقه‌ خود را در اختيار دانش کده ‌ها و گروه‌هاي روش ي قرار دهند تا به وقت گزینش مساله پايان‌نامـه بوسیله دانشجويان مورد توجه قرار گيرد.

آفت‌زدگي فرآيند پايان‌نامـه نويسي در ايران

شواهد بيانگر آن است كه فرآيند پايان‌نامـه نويسي در اكثر گروه‌هاي روش ي دانشگاه ‌هاي ايران دچار بحران‌هاي كيفي شده ضروري است هر كسي به ميزان نقشي كه در اين باره دارد به سهم خود در كاهش آن گامي بردارد. اين بحران‌ها عبارتند از:

پذيرش بيش از میزان مسئوليت راهنمايي يا مشاوره‌ پايان‌نامـه بوسیله استادان. (به دلايلي چون بالا بودن تعداد دانشجويان، وضع معيشتي نا‌مناسب استادان، پذيرش رساله بيشتر به عنوان نشانه‌ برتري و مقبوليت استاد نسبت به همكاران، حرص، وضعيت ویِژگزینشه تخصصي استاد، كمبود استادان آشنا با امر تحقيق، اخلاقيات ويژه استاد،….)

عدم اختصاص زمان لازم جهت راهنمايي ارائه‌ مشاوره از طرف استادان به دانشجويان (به دلايلي چون ميزان ساعات زياد تدريس، جدي نگرفتن امر پايان‌نامـه نويسي، عدم آشنايي استادان با مباني تحقيق در نتيجه عدم حساسيت آن‌ها به بسياري از قواعد تحقيق، نبود مكان مناسب جهت گفتگو بحث با دانشجويان.)

ناآشنايي اكثر اعضاي شوراها كميته‌هاي تحصيلات تكميلي با مباني و تكنيك‌هايروش تحقيق.

اين عدم آشنايي به دو شكل زير جلوه‌گر مي‌شود:

الف: وارد كردن ايرادهاي غيرعلمي و روش شناختي بر طرح‌هاي تحقيق كه از سوي دانشجويان جهت تصويب ارايه مي‌شود.

ب: تصويب بي‌جا برخي از طرح‌هاي تحقيق كه ابتدايي‌ترين اصولشیوه تحقيق در آن رعايت نشده است.

فقدان مكانيزمي كه نحوه‌ همآهنگ ي تدريجي در طي مراحل تحقيق را بين استادان مشاور راهنما فراهم آورد.

(گاه مشاهده مي‌شود كه نبود ذهنيت مشترك تفاهم اخلاقي بين استادان راهنما و مشاورين، مدت‌ها دانشجويان را سرگردان ساخته يا در مراحل پاياني تحقيق يكي از استادان مذكور با آنچه كه دانشجو از ابتدا انجام داده مخالفت مي‌كند.)

نبود يك ديدگاه معین در بين دانشجويان در ميزان و چگونگي انتظار آنان از نقش استاد راهنما مشاورين در فرآيند تحقيق بالعكس.

كليشه‌اي شدن قالب‌هاي ذهني بعضي از استادان در امر تحقيق (برخي از استادان به علت آشنايي با يك روش يا يك آزمون آماري ویِژگزینشه همه‌ موضوعات و همه‌ فرضيه‌ها را در آن قالب ویِژگزینشه مي‌گنجانند. لذا مشاهده مي‌شود تمامي دانشجوياني كه به راهنمايي استاد مذكور رساله گذرانيده‌اند گويي كپي‌سازي كرده‌اند.)

بحران اندازه ‌گرايي و بالا بودن تعداد صفحات بدون حساسيت به كيفيت (جلوه‌هايي از اين بحران را در بي‌ربط بودن بخش‌هايي از ادبيات تحقيق پايان‌نامـه با موضوع مسئله‌ اصلي تحقيق، يك رويه تكثير كردن به تقليد غربيان در عين‌گراني وارداتي بودن كاغذ در كشور، استفاده از حروف درشت براي تايپ… نشان مي‌دهد.)

غيراستاندارد بودن معيارهاي ارزيابي پايان‌نامـه ‌ها (شيوه‌هاي متنوع سليقه‌اي نمره دادن در جلسات دفاع گواه روشني بر اين امر است.)

تكراري شدن مورد اكثر رساله‌ها محدود شدن آن‌ها به بررسي «نقش‌ها» «رابطه‌ها»…

(چنانچه تدبيري شود كه هر دانشجو موظف باشد قبل از گزینش مورد با مراجعه به يك سايت يك بانك اطلاعاتي مانند مركز مدارك و اطلاعات علمي ايران، تأييديه‌اي را دال بر نو بودن مساله خود اخذ كند و يا روشن شود كه چند نفر ديگر هم‌زمان مشغول تحقيق بر موضوع‌هاي مشابه هستند . خيلي از موضوع‌هاي تكراري كاسته مي‌شود. اين بانك مي‌تواند با همکاری مشترك كتابخانه‌ دانشكده‌هاي مختلف به طور ماهیانه ليست آخرين طرح‌هاي تحقيق مصوب در دانشكده‌ها را در اختيار داشته باشد.)

عدم همکاری سازمان‌ها با دانش کده ‌ها و دانشجويان جهت انجام تحقيق.

(اين امر به دلايلي چون هراس، بي‌اعتمادي، پرهيز از دردسرهاي دانشجويي در محيط كار، تلقي سياسي از اطلاعات موجود در سازمان…. صورت مي‌پذيرد.)

داير شدن مراكز و مؤسساتي كه پايان‌نامـه نويسي مي‌كنند.

استفاده‌ بي‌رويه از «نظرسنجي» كاربردهاي بي‌مورد پرسش نامـه جهت جمع‌آوري داده‌ها (اطلاعات) در تحقيقات.

سخني با دوست ها دانشجو

هر دانشجوي ايراني به عنوان يك آدم روشن‌بين كه در مساوی سرنوشت اجتماعي خود ديگـران احساس مسئوليت مي‌كند، ابه احتمال زیاد لاً شما بارها از پرسيده‌ايد: براي چه برخي از كشورها اين تمام گسترش يافته‌اند، ولی ما اين‌گونه مانده‌ايم چگونه شد كه ما اين‌گونه شديم؟

بايد دانست كه پايان‌نامـه با ارزش ي كه براي آن بیان شد يكي از فعالی ت‌هايي است كه مي‌تواند سهمي در كاهش بحران‌هاي اجتماعي داشته باشد. لذا بايسته شايسته است كه به پايان‌نامـه به عنوان تكليفي صرفاً دانش کده ي نگاه نشود آن را مانند تجويز داروي پزشكي بدانيم كه جهت بهبود ویرایش بخشي از بيماري‌هاي اجتماعي سازماني بیان كرده است.

درباره ی admin

مطلب پیشنهادی

افزایش کامنت فارسی اینستاگرام

افزایش کامنت فارسی اینستاگرام نحوه افزایش کامنت فارسی اینستاگرام -اگر به فکر افزایش کامنت فارسی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *